កោះកុង​ ៖ កូនអណ្តើកហ្លួងចំនួន ៣០ក្បាល បានញាស់ចេញពីសម្បុកនៅលើឆ្នេរខ្សាច់សប្បនិម្មិតក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលអភិរក្សសត្វល្មូនកោះកុងកាលពីសប្តាហ៍កន្លងទៅ។ នេះគឺជាលើកទីពីរហើយ ដែលអណ្តើកហ្លួងចិញ្ចឹមក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលនេះបានពងកូន។

 ក្នុងរដូវពងកូនឆ្នាំ ២០២២នេះ ក្រុមអណ្តើកហ្លួងចិញ្ចឹមសម្រាប់បង្កាត់ពូជនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលអភិរក្សសត្វល្មូន កោះកុង ពងបាន ចំនួន ៩សម្បុក ស្មើ ៨១ពង ហើយញាស់បានចំនួន ៣០កូន បើប្រៀបធៀបទៅនឹងរដូវពងកូនឆ្នាំ២០២១ គឺញាស់បានតែមួយក្បាលគត់ក្នុងចំណោមពង៥សម្បុកដែលមាន ៧១ពង។

 ស្របពេលជាមួយគ្នាដែរ មេអណ្តើកចិញ្ចឹមចំនួនពីរក្បាលនៅឯមជ្ឈមណ្ឌលអង្គរសម្រាប់ការអភិរក្សជីវៈចម្រុះ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលថែរក្សា និងបង្កាត់ពូជសត្វកម្រទីពីរនិងជាដៃគូរបស់អង្គការ WCS ពងបាន២សម្បុក (ស្មើ ១៦ពង)។ ក៏ប៉ុន្តែ ញាស់បានតែមួយក្បាលប៉ុណ្ណោះ ហើយកូនអណ្តើកនោះបានបញ្ជូនទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលអភិរក្សសត្វល្មូនកោះកុង។ ដូច្នេះកូនអណ្តើកហ្លួងញាស់បានក្នុងរដូវពងកូនឆ្នាំនេះសរុបមានចំនួន ៣១ក្បាល។

 លោក សោម ស៊ីថា ប្រធានគម្រោងអភិរក្សអណ្តើកហ្លួង នៃអង្គការ WCS បានថ្លែងថា «ស្របពេលដែលការបង្កកំណើតនៅក្នុងធម្មជាតិកំពុងមានការថយចុះ យើងទទួលបានជោគជ័យលើកម្មវិធីបង្កាត់ពូជរបស់យើង ដែលជាការធានាដល់ការរស់រានយូរអង្វែងរបស់ប្រភេទអណ្តើកហ្លួង។ នៅរដូវពងកូនឆ្នាំនេះ ក្រុមការងារមិនបានរកឃើញសម្បុកអណ្តើកហ្លួងនៅលើឆ្នេរខ្សាច់តាមប្រព័ន្ធព្រែកស្រែអំបិលក្នុងតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលស្ថិតក្នុង ខេត្តកោះកុង និងព្រះសីហនុ ទេ។»

 លោក ស្ទីវឹន ផ្លាត (Steven G. Platt) អ្នកជំនាញផ្នែកឧរង្គសត្វនិង ថលជលិក នៃអង្គការ WCS ប្រចាំតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បានថ្លែងថា «នេះគឺជាជោគជ័យមួយក្នុងការងារអភិរក្សអណ្តើកហ្លួងនៅកម្ពុជា។ កូនអណ្តើកហ្លួងដែលបានញាស់ដោយជោគជ័យយ៉ាងច្រើននេះ បង្ហាញអំពីក្តីសង្ឃឹមចំពោះការរស់រានរបស់អណ្តើកហ្លួងរយៈពេលវែងនាពេលអនាគត។»

 លោកស្រីបណ្ឌិត សុនចា លូហ្ស៍ (Dr Sonja Luz) អនុប្រធានប្រតិបត្តិនៃអង្គការ Mandai Nature “បានសម្តែងនូវការរីករាយ ចំពោះដំណឹងនៃការញាស់របស់កូនអណ្តើកហ្លួងទាំងនេះ។ ជោគជ័យនៃការដែលអាចបង្កាត់ពូជបានកូនញាស់ទាំងនេះ នឹងមិនអាចសម្រេចបានទេ ប្រសិនបើគ្មានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ រួមទាំងក្រុមការងារអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីវាល និងការគាំទ្រពីដៃគូផ្សេងៗទៀត។

ការចូលរួមដ៏សកម្មក្នុងផែនការស្តារឡើងវិញនូវប្រភេទ  អណ្តើកហ្លួងនេះគឺជាសក្ខីភាពបង្ហាញឱ្យសាធារណៈជនទូទៅបានយល់ដឹងអំពីសារៈសំខាន់នៃការគ្រប់គ្រងការងារបង្កាត់ពូជ នៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការការពារប្រភេទដ៏កម្រនេះ។»

 លោក អានឌ្រូ វ៉ាល (Andrew Walde) ប្រធានផ្នែកប្រតិបត្តិនៃអង្គការ Turtle Survival Alliance បានថ្លែងថា «ការ ញាស់របស់កូនអណ្តើកទាំងនេះបង្ហាញឱ្យឃើញអំពីសារៈសំខាន់នៃការបង្កើតទីកន្លែងបង្កាត់ពូជប្រភេទសត្វរងគ្រោះជិតផុតពូជនៅក្នុងប្រទេសដើមកំណើតដែលពួកវារស់នៅ។ អណ្តើកជំទង់នៅក្នុងធម្មជាតិនៅកម្ពុជាមានចំនួនតិចតួច ដូច្នេះការបង្កាត់ពូជអណ្តើកនេះបន្ថែមនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលគឺជាជម្រើសដ៏ប្រសើរបំផុត ដោយយើងមិនត្រឹមតែបានធានាដល់ការរស់រានរបស់វានៅក្នុងប្រទេសប៉ុណ្ណោះទេ គឺថែមទាំងបានបង្កើនចំនួនប្រភេទនេះនៅក្នុងទីជម្រក ធម្មជាតិទៀតផង។»

 លោកស្រី Christel Griffioen នាយកមជ្ឈមណ្ឌលអង្គរសម្រាប់ការអភិរក្សជីវៈចម្រុះ បានថ្លែងថា «ទីកន្លែងបង្កាត់ពូជក្នុងមជ្ឈមណ្ឌល ត្រូវបានប្រើប្រាស់កាន់តែច្រើនឡើងដើម្បីទប់ស្កាត់ការផុតពូជនៃប្រភេទសត្វកម្រ ហើយលទ្ធផលនៃការបង្កាត់ពូជ ឆ្នាំនេះ គឺជាសញ្ញាណដ៏ល្អមួយសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជសត្វអណ្តើកហ្លួងចិញ្ចឹមនាពេលអនាគត និងជាជោគជ័យដ៏ធំមួយក្នុងការងារអភិរក្សប្រភេទនេះនៅកម្ពុជា។»

លោក អ៊ុក វិបុល ប្រធាននាយកដ្ឋានអភិរក្សជលផល បានមានប្រសាសន៍ថា «យើងមានមោទនភាពណាស់ដែលទទួលលទ្ធផលដ៏អស្ចារ្យនេះ។ រដ្ឋបាលជលផលសូមធ្វើការលើកទឹកចិត្តនិងគាំទ្រពេញទំហឹង និងបន្តកិច្ចការស្រាវជ្រាវនេះទៀតដើម្បីសម្រេចគោលដៅក្នុងពេលអនាគត ហើយយើងសង្ឃឹមថា អណ្តើកហ្លួងដែលជាប្រភេទជិតផុតពូជនេះនឹងមានវត្តមានរស់នៅយូរអង្វែងសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយៗទៀត។»

 អង្គការ WCS បាននិងកំពុងសហការជាមួយរដ្ឋបាលជលផលនៃក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០០ ដើម្បីអភិរក្សប្រភេទអណ្តើកហ្លួងនេះ (មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រថា Batagur affinis edwardmolli) នៅកម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីបានរកឃើញវត្តមានប្រភេទនេះសាជាថ្មីក្នុងឆ្នាំ ២០០០ នៅតាមប្រព័ន្ធព្រែកស្រែអំបិលភាគនិរតី (ដែលបច្ចុប្បន្នជាតំបន់គ្រប់គ្រងជលផល) នៃប្រទេសកម្ពុជា អង្គការ WCS សហការជាមួយរដ្ឋបាលជលផលបានបង្កើតកម្មវិធីការពារសម្បុកដោយបានជ្រើសរើសអតីតអ្នកដើរប្រមូលពងអណ្តើកឱ្យធ្វើជាអ្នកការពារសម្បុកអណ្តើក។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ អង្គការ WCS បានសាងសង់មណ្ឌលសម្រាប់ចិញ្ចឹមថែទាំ   អណ្តើកមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្រែអំបិល ខេត្តកោះកុង ដើម្បីរក្សាទុកកូនអណ្តើកដែលប្រមូលបានពីតាមឆ្នេរ  ខ្សាច់។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ មណ្ឌលនេះត្រូវបានប្តូរទីតាំងទៅស្រុកមណ្ឌលសីមា ខេត្តកោះកុង ចម្ងាយប្រមាណ ១៥គ.ម ពីក្រុងខេមរៈភូមិន្ទវិញ។ រៀងរាល់ឆ្នាំ កូនអណ្តើកដែលញាស់នៅលើឆ្នេរខ្សាច់តាមប្រព័ន្ធព្រែកស្រែអំបិល ត្រូវបានក្រុមការពារសម្បុកប្រមូលបញ្ជូនទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលអភិរក្សសត្វល្មូនខេត្តកោះកុងដើម្បីចិញ្ចឹមថែទាំរហូតដល់ធំពេញវ័យទើបយកវាទៅលែងចូលក្នុងទីជម្រកធម្មជាតិរបស់វាវិញ។ សកម្មភាពអភិរក្សសំខាន់ៗនៅតាមទី វាលបាននិងកំពុងអនុវត្ត ដែលរួមមាន ការអប់រំនិងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង ការពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ ការអភិវឌ្ឍជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាសហគមន៍ ការកសាងសមត្ថភាពសហគមន៍នេសាទ ការតាមដានក្រោយការលែងអណ្តើកហ្លួងចូលក្នុងទីជម្រកធម្មជាតិវិញ និងការស្រាវជ្រាវធនធានជល  ផល។

 បច្ចុប្បន្ន មជ្ឈមណ្ឌលអភិរក្សសត្វល្មូនកោះកុង មានអណ្តើកហ្លួងចំនួន ១៨៦ក្បាល។ អណ្តើកហ្លួងជំទង់ចំនួន ១៤៧ក្បាល ត្រូវបាលលែងចូលទៅក្នុងទីជម្រកធម្មជាតិវិញចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៥មក បូករួមទាំងអណ្តើកហ្លួង ៥១ក្បាលដែលបានលែងកាលពីចុងឆ្នាំ ២០២១។ អណ្តើកស្ទើរជំទង់និងជំទង់នៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលនេះ ត្រូវបានចិញ្ចឹមថែទាំនៅក្នុងស្រះបង្កាត់ពូជចំនួន ៤។ ចំណែកឯ អណ្តើកតូចៗ ត្រូវបានដាក់ចិញ្ចឹមនៅក្នុងអាងធំធ្វើពី   ប្លាស្ទីក មុននឹងផ្ទេរចូលទៅក្នុងស្រះបង្កាត់ពូជ។ កូនអណ្តើកហ្លួងដែលទើបនឹងញាស់ទាំងនេះ នឹងត្រូវចិញ្ចឹមថែទាំនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលរយៈពេលប្រហែល ៤ឆ្នាំ រហូតដល់វាធំល្មមអាចសម្របខ្លួននឹងធម្មជាតិ និងការពារខ្លួនឯងបាន ទើបលែងចូលទៅក្នុងទីជម្រកធម្មជាតិតាមប្រព័ន្ធព្រែកស្រែអំបិលវិញ។

ម្ចាស់ជំនួយសំខាន់ៗដែលផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់គាំទ្រកម្មវិធីបង្កាត់ពូជនេះ រួមមាន Mandai Nature, Alan and Patricia Koval Foundation, Turtle Survival Alliance, Allwetterzoo Münster, WCS Canada និងម្ចាស់ជំនួយឯកជនផ្សេងទៀត។ មូលនិធិសម្រាប់គាំទ្រសកម្មភាពនៅទីវាល បានមកពីសហភាពអឺរ៉ុបតាមរយៈគម្រោងភាពជាដៃគូប្រឆាំងបទល្មើសសត្វព្រៃ Mandai Nature, Rainforest Trust, US Forest Service, USAID-Feed the Future និងម្ចាស់ជំនួយមុនផ្សេងទៀត៕