ភ្នំពេញ ៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា-សហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី ផ្សព្វផ្សាយរបបគំហើញ នៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវថ្មីៗ អំពីវិស័យបុរាណវិទ្យា ដើម្បីជម្រុញ និងពង្រឹងពង្រីកការស្រាវជ្រាវ លើមូលដ្ឋានគ្រឹះវប្បធម៌ ក៏ដូចជាការស្រាវជ្រាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ នៃប្រទេសកម្ពុជា។

​ក្នុងពិធីបើកសិក្ខាសាលាផ្សព្វផ្សាយស្ដីពីរបបគំហើញ នៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវថ្មីៗ អំពីវិស័យបុរាណវិទ្យា , រៀបចំ​ដោយ​​នាយកដា្ឋនបុរាណវិទ្យា និងបុរេប្រវត្តវិទ្យា នៃក្រសួងវប្បធម៍ និងវិចិត្រសិល្បៈព្រឹកថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣​នេះ លោក វឿន វុទ្ធី ប្រធាននាយកដា្ឋនបុរាណវិទ្យា និងបុរេប្រវត្តវិទ្យា បានលើកឡើងថា នាយកដ្ឋាន​បុរាណ​វិទ្យា និង បុរេប្រវត្តិវិទ្យាមានតួនាទី និងភារកិច្ចដូចតទៅ៖ ទី១. ធ្វើការស្រាវជ្រាវរុករកកំណត់ទីតាំង និង​ចុះបញ្ជី​ទីតាំងនៃស្ថានីយបុរេប្រវត្តិ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលនៅលើដី ក្នុងដី និងក្រោមទឹក ព្រមទាំងធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការណ៍​ជាមួយដៃគូរជាតិ និងអន្តរជាតិលើកិច្ចការនេះ។ ទី២.ធ្វើកំណាយស្របច្បាប់(កំណាយស្រាវជ្រាវ កំណាយបង្ការ និងកំណាយសង្គ្រោះ)ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យចងក្រង ជាប្រវត្តិឯកសារនៃស្ថានីយនីមួយៗ​ដែលជាតម្រូវការចាំបាច់​សម្រាប់សង្គម ឬក៏ធ្វើកំណាយបង្ការសង្គ្រោះ ដែលត្រូវ ការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសង្គម កិច្ចការនេះ​ធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងការយល់ដឹងពីការវិវឌ្ឍន៍នៃសង្គមមនុស្ស និងវប្បធម៌សម័យបុរាណ។ ទី៣.ធ្វើការវិភាគរាល់វត្ថុបុរាណ ដែលជីកបានពីស្ថានីយដែលមានប្រភពច្បាស់លាស់។ ទី៤.ផ្សព្វផ្សាយនូវព័ត៌មាន ដែលស្រាវជ្រាវរកឃើញពីកំណាយស្របច្បាប់ដើម្បីចែករំលែកចំណេះដឹងដល់មន្ត្រី គ្រប់ស្ថាប័ន បញ្ញវន្ត សិស្សានុសិស្ស និងមហាជនទូទៅ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះនាយកដ្ឋានបុរាណវិទ្យា និង បុរេប្រវត្តិវិទ្យាមាន​រចនាសម្ព័ន្ធ​ដែលបានបែងចែកជា០៥ ការិយាល័យ។ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ក៏ដូចនាយកដ្ឋាន មានសេនាធិការ របស់ខ្លួននៅតាម បណ្តាខេត្តនានា សម្រាប់ឃ្លាំមើល ថែរក្សា និងការពារទីតាំងបុរាណដ្ឋាន ដែលជាសម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ជាតិទាំងអស់ មិនឲ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញពីសំណាក់ជនខិលខូច។ ការរីកចំរើនលើវិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជា សំណង់អគារធំៗ ផ្ទះ សម្បែង ផ្លូវថ្នល់ យ៉ាងឆាប់រហ័ស បានបង្កឲ្យមានហានិភ័យដល់ស្ថានីយបុរាណ មួយចំនួនគួរឲ្យព្រួយបារម្មណ៍។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ រហូតដល់​ឆ្នាំ២០២៣នេះ(រយៈពេល៥ឆ្នាំ) នាយកដ្ឋានបានសហការស្រាវជ្រាវជាមួយថ្នាក់មន្ទីរ និងដៃគូរអន្តរជាតិ បាន​គ្រប់គ្រង​បុរាណដ្ឋាន មានលទ្ធផលដូចខាងក្រោម៖ ចុះបញ្ជីស្ថានីយបុរាណទូទាំងប្រទេស​មាន​ចំនួន៩៣១៧​ស្ថានីយ ​នៅក្នុងភូមិចំនួន៣៩០៩ភូមិ ក្នុងឃុំចំនួន៨៤១។ ប្រាសាទមានរូបរាងមានចំនួន៧៧៨ប្រាសាទ និងទួលគ្រឹះប្រាសាទ​ចំនួន២០៩៩ទួល។ ទួលមនុស្សរស់នៅមានចំនួន៣៧៣៤ទួល។ ទួលកប់សពមានចំនួន៦០៥ទួល។ បុរាណដ្ឋានជាប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ១៩៨១ទីតាំង។ស្ថានីយជាឡស្លរដែកមានចំនួន ៧២ឡ និងឡផលិតកុលាលភាជន៍​បុរាណចំនួន ៤៨ឡ។ ស្ថានីយបោះបង្គោលកំណត់ទំហំរួច ២៨៨ស្ថានី។ បុរាណដ្ឋានរកឃើញថ្មី មានចំនួន៣០៩៣​បុរាណដ្ឋាន។ បុរាណដ្ឋានដែលមិនទាន់បោះបង្គោល និងចាត់ថ្នាក់មានចំនួន៩០២៩ស្ថានីយ។

ជាមួយគ្នានោះដែរឯកឧត្តម ប្រាក់ សុណ្ណារ៉ា រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងវប្បធម៍ និងវចិត្រសិល្បៈ បានថ្លែងថា ចាប់តាំងពី​ដើម សតវត្សទី២០មក អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិ និងអន្តរជាតិ បានធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងចងក្រងពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងមូលដ្ឋាន​គ្រឹះនៃអារ្យធម៌ខ្មែរ បានជាង១០០បុរាណដ្ឋាន។ ព្រមទាំងបានបណ្តុះបណ្តាល អ្នកជំនាញផ្នែក​បុរាណវិទ្យាជាច្រើនរូប ដើម្បីចូលរួមគ្នាក្នុងកិច្ចការ ស្រាវជ្រាវលើវិស័យនេះឲ្យបានកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ មកដល់ពេលនេះក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ក៏ដូចជានាយកដ្ឋាន និង មហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា បានធ្វើការ​បណ្តុះបណ្តាលបុរាណវិទូបានចំនួន ៣៤ជំនាន់មកហើយ សរុបមានបុរាណវិទូ ជាង ៨០០នាក់ ដោយក្រសួងយល់​ឃើញថាវិស័យបុរាណវិទ្យា មានវិសាលភាពធំធេង ដូចនេះក្រសួងបានបង្កើតនាយកដ្ឋាន បុរាណវិទ្យា និងបុរេ​ប្រវត្តិវិទ្យា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧កន្លងមកដើម្បីប្រតិបត្តិ និងគ្រប់គ្រងលើវិស័យនេះ។ ជាពិសេសសិក្ខាសាលាថ្ងៃនេះ នឹងធ្វើបទបង្ហាញអំពីការស្រាវជ្រាវរបស់នាយក ដ្ឋានបុរាណវិទ្យា និងបុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត ព្រមទាំងដៃគូរសហការ​មួយចំនួនផ្សេងៗ៖

១.ការស្រាវជ្រាវអំពី «ផ្ទះខ្មែរ» ដោយមានកិច្ចសហការក្រសួង ជាមួយសាកលវិទ្យាល័យ ហាវៃ និងសាកលវិទ្យាល័យ អ៊ីលីណយ។

២.ការស្រាវជ្រាវអំពី «រាជធានីសម័យកណ្តាល» កិច្ចសហការក្រសួង ជាមួយសាកលវិទ្យាល័យ ហ្ល្វីនដឺ និងវិទ្យាស្ថាន ណារ៉ា។

៣.ការស្រាវជ្រាវអំពី ការធ្វើកំណាយបង្ការ-សង្រ្គោះ និងការគ្រប់គ្រងបុរាណដ្ឋានទូទាំងប្រទេសរបស់នាយកដ្ឋនបុរាណវិទ្យា ការស្រាវជ្រាវទាំងនេះ ដើម្បីពង្រឹង និងពង្រីក ការយល់ដឹងអំពីប្រវតិ្តសាស្រ្តឲ្យបានស៊ីជម្រៅ និងរក្សាបាន នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះអរ្យធម៌ដ៏រឹងមាំ ក្នុងបរិបទនៃការផ្សារភ្ជាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទៅនឹងប្រវតិ្តសាស្រ្តនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងពិភពលោក ដែលបានស្រាវជ្រាវកន្លងមក។

ជាចុងក្រោយឯកឧត្តម ប្រាក់ សុណ្ណារ៉ា សង្ឃឹមដែរថា សិក្ខាសាលានេះគឺជាផែនទីដែល​ចង្អុលបង្ហាញ​ពីបច្ចេកទេសនៃការស្រាវជ្រាវ ការអភិរក្ស និងលទ្ធផលថ្មីៗដែលទើបតែរកឃើញ ជាទុននៃចំណេះដឹងថ្មី ក៏សូមលើកទឹកចិត្ត ដល់ក្រុមស្រាវជ្រាវក៏ដូចជា សហការីទាំងអស់ដែលបានខិតខំប្រឹងប្រែងរៀបចំ​ផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលស្រាវជ្រាវក្នុងសិក្ខាសាលានេះផងដែរ៕ ដោយ ៖ រដ្ឋា